1. ಅಕ್ಷರಗಳ ಸ್ವರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಲಘು – ಗುರು – ಪ್ಲುತ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸುವುದನ್ನು ಮಾತ್ರೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಅಕ್ಷರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
2. ಲಘು – ಒಂದು ಮಾತ್ರೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಶ್ರರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಲಘು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
3. ಲಘು – ವಿನ ಬೆಲೆ – ಒಂದು
4. ಎರಡು ಮಾತ್ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸುವುದೇ ಗುರು ಎಂದು ಕರೆಯುವರು.
5. ಗುರುವಿನ ಬೆಲೆ – ಎರಡು
6. ಗುರುವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ‘ - ’ ಸಂಕೇತ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
7. ಲಘುವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು “ U ” ಸಂಕೇತ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
8. ಪ್ಲುತ – ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತ್ರಾ ಕಾಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸುವುದೇ ಪ್ಲುತ
9. ಪ್ಲುತ ಇದರ ಬೆಲೆ ಮೂರು
10. ಪ್ಲುತ ವನ್ನು ಸೂಚಸಲು “ ಎಸ್ ” ಸಂಕೇತವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
11. ಪ್ರಾಸ – ಪದ್ಯದ ಪ್ರತಿ ಪಾದದ ಆದಿಯ ಒಂದೆರಡನೆಯ ಸ್ವರಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದೇ ವಿಧವಾದ ವ್ಯಂಜನವಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರಾಸ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.
12. ಪ್ರಾಸ ಎಂಬ ಪದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ.
13. ಆದಿ ಪ್ರಾಸ – ಪದ್ಯದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸಕ್ಷರವು ಬಂದರೆ ಅದನ್ನು ಆದಿ ಪ್ರಾಸ ಎನ್ನುವರು. ಇದನ್ನು ಬಂಡ ಪ್ರಾಸ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುವರು.
14. ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಸ – ಪದ್ಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ವ್ಯಂಜನಗಳಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಸ ಎನ್ನುವರು.
15. ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಸದ ಬಳಕೆ ತ್ರಿಪದಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
16. ಅಂತ್ಯ ಪ್ರಾಸ – ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾದದ ಅಂತ್ಯಕ್ಷರ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪುನಾರವರ್ತನೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಅಂತ್ಯಪ್ರಾಸ ಎನ್ನುವರು.
17. ರಗಳೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂತ್ಯ ಪ್ರಾಸ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕವಿರಾಜ ಮಾರ್ಗಕಾರ ಅಂತ್ಯಪ್ರಾಸ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಎಂದಿದ್ದಾನೆ.
18. ಪದ್ಯದ ಮೊದಲ ಮೊತ್ರೆ ಗುರುವಾಗಿದ್ದರೆ ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ ( - ).
19. ಪದ್ಯದ ಮೊದಲ ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಗಳು ಗುರುವಾಗಿದ್ದರೆ ಶಾರ್ದೂಲ ವಿಕ್ರೀಡಿತ ( - - - ).
20. ಪದ್ಯದ ಮೊದಲ ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗುರುವಾದರೆ ಸ್ರಗ್ದರೆ ( - - - - ).
21. ಪದ್ಯದ ಆದಿ ಎರಡು ಲಘು ಎರಡು ಗುರು ಬಂದರೆ ಮತ್ತೆಬಾ ವಿಕ್ರೀಡಿತ ( U U - - ).
22. ಪದ್ಯದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಲಘು ಬಂದು ನಂತರ ಗುರುವಿದ್ದರೆ – ಮಹಾಸ್ರಗ್ದರೆ ( UU - -)
23. ಪದ್ಯದ ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ಮಾತ್ರೆಗಳು ಲಘುವಾಗಿದ್ದರೆ ಚಂಪಕ ಮಾಲೆ ( U U U U ).
24. ಒಂದು ಭಾಷೆ ಬಳಸುವ ಮೂಲ ವರ್ಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ವರ್ಣಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ವರ್ಣಮಾಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
25. ಕನ್ನಡ ವರ್ಣ ಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ 49 ಅಕ್ಷರಗಳು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
26. ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯನ್ನು ಅವುಗಳ ಗುಣ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಧಗಳಿವೆ
27. ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ವಿಧಗಳು – ಸ್ವರಗಳು , ವ್ಯಂಜನಗಳು , ಯೋಗವಾಹಕಗಳು
28. ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ಷರಗಳು – 13
29. ವ್ಯಂಜನಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ – 34
30. ಯೋಗವಾಹಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ -2
31. ಸ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ – ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರ , ದೀರ್ಘಸ್ವರ
32. ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 6 ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ
33. ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 7 ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ
34. ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರಗಳು – ಅ, ಇ, ಉ, ಋ, ಎ, ಒ
35. ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಗಳು – ಆ, ಈ, ಊ, ಏ, ಐ, ಓ, ಔ
36. ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರ ಎಂದರೆ – ಏಕಮಾತ್ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿಲ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷರಗಳೇ ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುವರು.
37. ದೀರ್ಘ ಸ್ವರ ಎಂದರೆ – ಎರಡು ಮಾತ್ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷರಗಳಾಗಿವೆ.
38. ಐ, ಔ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಸಂಧ್ಯಾಕ್ಷರಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
39. ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರ – ಸ್ವರಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷರಗಳಾಗಿವೆ.
40. ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ – ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ , ಮತ್ತು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
41. ಅಲ್ಪ ಪ್ರಾಣ ಎಂದರೆ – ಕಡಿಮೆ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷರಗಳಾಗಿವೆ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ – 10
42. ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರಗಳು – ಕ, ಗ,ಚ, ಜ, ಟ, ಡ, ತ, ದ, ಪ, ಬ
43. ಮಹಾಪ್ರಾಣ – ಹೆಚ್ಚು ಉಸಿರಿನಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷರಗಳೇ ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರಗಳು ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ – 10
44. ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರಗಳು – ಖ, ಘ, ಛ, ಝ, ಢ, ಥ, ಧ, ಫ, ಭ
45. ಅನುನಾಸಿಕ ಎಂದರೆ – ಮೂಗಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷರಗಳಾಗಿವೆ. 5 ಅಕ್ಷರಗಳು
46. ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ ಎಂದರೆ – ಅಕ್ಷರೋತ್ಪತ್ತಿ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ವರ್ಗ ಮಾಡಲು ಬಾರದ ಅಕ್ಷರಗಳೇ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನವಾಗಿದೆ.
47. ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರಗಳು – ಙ , ಞ ,ಣ, ನ, ಮ
48. ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳು – ಯ್.ರ್, ಲ್, ವ್, ಶ್, ಷ್, ಸ್, ಹ್, ಳ್
49. ಯೇಗವಾಹಕ – ಯೋಗ ಎಂದರೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಬರುವುದು ಎಂದರ್ಥ
50. ಯೋಗವಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ – ಅನುಸ್ವರ ಅಥವಾ ಬಿಂದು ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಗ
51. ಅಕ್ಷರೋತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಾನ – ವರ್ಣಮಾಲೆಗಳು ಬಾಯಿಯಿಂದ ಉದ್ದರಿಸುವಾಗ ನಿರ್ದೀಷ್ಟ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
52.
